Bezig met laden...

          X

          '1 op 5 banen overbodig door digitalisering'

          Omvangrijke omscholingsslag naar krapteberoepen

          arbeidsmarkt, digitalisering, robotisering, omscholing, vaardigheden

          De invoering van technologieën zoals kunstmatige intelligentie zal de arbeidsmarkt de komende jaren flink veranderen. Bestuurders beginnen hun organisaties daar inmiddels op aan te passen en verwachten dat uiteindelijk één op de vijf banen overbodig zal zijn. Volgens het onderzoek denkt bijna driekwart van de bestuurders dat de arbeidsmarkt er over een aantal jaar heel anders uitziet door de automatisering. Vorig jaar ging daar nog één kwart van uit. Ook werknemers zetten zich schrap voor de komst van de nieuwe technologieën. Al een op de drie werknemers vreest dat automatisering op termijn hun baan overbodig maakt. Uit ander onderzoek blijkt juist dat in de ICT heel veel nieuwe functies zullen ontstaan door robotisering en digitalisering.

          Denktank
          Maar het is juist goed als er banen verdwijnen door nieuwe technologie, meent DenkWerk, een 'onafhankelijke denktank' van jonge ondernemers, een hoogleraar, een hoge ambtenaar en ervaren bestuurders als voormalig minister en AkzoNobel-topman Hans Wijers en DSM-chef Feike Sijbesma. DenkWerk ziet automatisering als oplossing voor het échte probleem: de groeiende personeelstekorten in zorg, onderwijs, ICT en techniek. Als mensen stoppen met 'oude' banen die een robot of computer ook kan uitvoeren, zegt de denktank, kunnen ze aan de slag in beroepen waar ze harder nodig zijn.

          DenkWerk berekende dat ongeveer de helft van werkend Nederland zijn digitale vaardigheden moet verbeteren om over tien jaar nog hetzelfde beroep te kunnen doen.
          En werknemers zijn het nog amper gewend om halverwege hun loopbaan van beroep te wisselen. Als ze dat al doen, merken ze hoe moeilijk het is – bijvoorbeeld omdat ze langdurig terug de schoolbanken in moeten.

          Vier opties voor politiek, bedrijven en werknemers
          DenkWerk stelt: haal mensen uit beroepen die gedoemd zijn, en maak hen geschikt voor vakken waar ze echt nodig zijn. Dat vergt flinke investeringen, ook van de werknemers zelf.Zij stelt dat de volgende maatregelen nodig zijn:

          1. Geef robots de ruimte
          Wie de gevolgen van digitalisering wil zien, kan het beste naar banken en verzekeraars kijken. Tienduizenden werknemers verloren er de afgelopen jaren hun administratieve, boekhoudkundige baan aan computerprogramma’s. Nu hebben banken vooral vacatures voor IT-specialisten. Eigenlijk ging die omslag verbazend langzaam, vindt DenkWerk. 'Het meeste administratief personeel vertrok pas járen nadat het mogelijk was hun werk te digitaliseren.' Als banken sneller waren geweest, hadden ze kosten bespaard en waren ze hun concurrenten een stap voor gebleven.

          Dat wordt over een paar jaar nog belangrijker dan nu, waarschuwt DenkWerk. Want voor het eerst sinds eeuwen houdt de beroepsbevolking op te groeien. Nu komen er nog genoeg jongeren van school om alle bestaande én nieuwe banen in te nemen. Na 2021 is dat voorbij: de beroepsbevolking gaat licht krimpen.

          Intussen blijven er wél nieuwe banen ontstaan, vooral innovatieve functies in informatie- en communicatietechnologie en in de techniek. Elk jaar is ongeveer 1 procent van de banen nieuw. 'Als je daar mensen voor wil werven, moet je oude banen schrappen. We zullen continu moeten kijken welke banen we echt willen behouden, zoals in zorg en onderwijs. Andere beroepen moeten we actief gaan reduceren, met automatisering.' Als iedereen in ‘oude’ beroepen blijft hangen, blijft de economie vele miljarden euro’s achter bij wat mogelijk is. DenkWerk schat dat de Nederlandse economie (het bbp) nu al 5 tot 10 miljard euro misloopt door personeelstekorten. 

          2. Schaf het vaste contract af
          Als beroepen sneller verdwijnen, wordt het belangrijker dat werknemers niet vastroesten in hun baan. Ze moeten hun kennis en vaardigheden blijven actualiseren. Een administratief medewerker heeft bijvoorbeeld slechte vooruitzichten in zijn werk. Een vast contract kan dan een onterecht gevoel van zekerheid geven, iedereen moet beseffen dat een ‘beroep voor het leven’ de grote uitzondering gaat worden.

          Daarom stelt de denktank voor om het vaste contract te vervangen door een contract van bijvoorbeeld maximaal vijf jaar. Dan worden mensen gedwongen zich af te vragen of ze bij- of omscholing nodig hebben, ook als investering in zichzelf. Al vreest de denktank dat het einde van de vaste baan niet voor iedereen goed uitpakt. 'We leiden meer mbo’ers op dan er banen voor hen zijn. Als zij geen vast contract meer kunnen krijgen, leidt dat toch tot onzekerheid.'

          3. Overheid: betaal mee aan carrièreswitch
          Als de arbeidsmarkt zo snel verandert, zal de overheid werknemers moeten helpen, vindt DenkWerk. De overheid betaalt nu de basisschool en middelbare school en draagt bij aan een vervolgopleiding van meestal vier jaar. Daarna is het geld op. Nu iedereen toch later met pensioen gaat, is het logisch dat de overheid een extra scholingsjaar ergens midden in de carrière helpt financieren, via bijvoorbeeld een leenstelstel of belastingvoordeel. 

          Ook opleidingen moeten zich aanpassen. Nu is omscholing vaak moeilijk. Zij-instromers in het onderwijs bijvoorbeeld, moeten twee jaar lang worden opgeleid. Dat is heel veel als er een hypotheek en twee studerende kinderen zijn. Het is de vraag of die enorme barrière nodig is. Opleidingen moeten kritisch kijken of die opleidingen korter kunnen of meer on the job.

          4. Werkgevers: verdubbel budget voor scholing én besteed het beter
          Ook wie hetzelfde werk blijft doen, heeft straks vaker bijscholing nodig. De helft van alle beroepen vergt over tien jaar betere digitale vaardigheden dan nu, concludeert DenkWerk na eigen onderzoek. Zo’n vier miljoen mensen zouden zich daarin moeten verbeteren. Logistiek planners, bijvoorbeeld, gaan vaker gebruik maken van big data en slimme planningsystemen. Daarvoor moeten ze met complexere software leren werken dan nu. En vooral leraren moeten snel meer digitale handigheid krijgen.

          Bijscholen van deze vier miljoen mensen kost het bedrijfsleven volgens de denktank 5 tot 6 miljard euro per jaar. Dat is het dubbele van wat bedrijven nu uitgeven aan scholing. Deze investeringen verdienen zich snel terug. DenkWerk verwacht dat het Nederlandse bedrijfsleven door de extra scholing een half tot een vol procent productiever wordt. Met als resultaat: 4 tot 7 miljard euro extra economische groei.

          DenkWerk wil oplossingen bedenken voor ‘grote maatschappelijke vraagstukken’. Het eerste rapport van de denktank, over kunstmatige intelligentie, kwam vorig jaar uit. Begin 2019 verscheen het rapport over de arbeidsmarkt.

          Lees meer: Arbeid in transitie (pdf)


          Redactie TQL 

          Illus.(cc): rawpi
           

          Gratis toegang


          Heeft u al een account? Log dan hier in.

          Inloggen in "Mijn TQL"




          Heeft u nog geen account? Klik hier om een account aan te maken


           

          Nieuwsbrief Artikelen



          Op de hoogte blijven van de nieuwste onderwerpen en update's van TQL?
          Schrijf u dan hier in voor de nieuwsbrief. 
          Eerder verschenen artikelen vindt u onder Nieuws
          Op zoek naar een passende opleiding?
          Kies uit ruim 25.000 opleidingen, trainingen en cursussen.  

          TQL Tweets